ஸ்ரீ கிருஷ்ணதாச கவிராஜ கோஸ்வாமி, ஸ்ரீ சைதன்ய சரிதாம்ருதத்தில், பக்தி கற்பக விருட்சத்தின் முதல் கிளை ஸ்ரீ மாதவேந்திர பூரியின் ரூபத்தில் வெளிப்பட்டது என்றும், அந்த கிளை ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரியின் ரூபத்தில் ஒரு மரக்கன்றாக வளர்ந்தது என்றும் விவரித்துள்ளார். பின்னர், ஸ்ரீ சைதன்ய மஹாபிரபுவின் (அவரே தோட்டக்காரராகவும் இருந்தார்) ரூபத்தில், அந்த மரக்கன்று பக்தி கற்பக விருட்சத்தின் பிரம்மாண்டமான மரமாக மாறியது. [C. C. Adi 9.10-11]
ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரி ஜேஷ்டா மாதத்தின் (ஆனி மாதம்) பௌர்ணமி நாளில் இந்த உலகில் தோன்றினார். அவர் தனது குருவான ஸ்ரீ மாதவேந்திர பூரிக்கு மிகவும் நம்பிக்கையுடன் சேவை செய்தார், குறிப்பாக வாழ்க்கையின் இறுதி நாட்களில் அவர் செய்த சேவை குறிப்பிடத்தக்கது. [C. C. Antya 8.26]
“அந்த உயரிய மனம் கொண்ட மகான் எப்போதும் ஸ்ரீ கிருஷ்ணரின் பக்தி ரசத்தில் மூழ்கியிருந்தார். இதனால் அவர் ஸ்ரீ கிருஷ்ணருக்கு மிகவும் பிரியமானவராகவும், கருணைக்கடலாகவும் இருந்தார். இருப்பினும், அவருடைய உடையை வைத்து யாராலும் அவரை அடையாளம் காண முடியவில்லை. விதியின் விருப்பத்தால், அவர் ஸ்ரீ அத்வைத ஆச்சாரியாரின் வீட்டிற்கு வந்தார்.” [C. B. Adi 11]
ஸ்ரீ அத்வைத ஆச்சாரியார் ஸ்ரீ கிருஷ்ணரை வழிபட்டுக்கொண்டிருந்த இடத்திற்கு அவர் வந்து அமைதியாக அமர்ந்தார். ஒரு வைஷ்ணவர் மற்றொரு வைஷ்ணவரிடமிருந்து மறைந்திருக்க முடியாது என்பதற்கேற்ப அவரது தெய்வீக ஒளி வீசியது. அத்வைத ஆச்சாரியார் அவரையே மீண்டும் மீண்டும் பார்க்கத் தொடங்கினார். இறுதியில் அவர் கேட்டார்: “அன்பரே! நீங்கள் யார்? நீங்கள் ஒரு வைஷ்ணவ சந்நியாசி என்று எனக்குத் தோன்றுகிறது.”
ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரி மிகவும் பணிவாக பதிலளித்தார்: “நான் ஒரு தாழ்ந்த குலத்தைச் சேர்ந்த சூத்திரன், உங்கள் தாமரைத் திருவடிகளைத் தரிசிக்க வந்துள்ளேன்.” அங்கிருந்த முகுந்த தத்தாவும் இவர் ஒரு வைஷ்ணவ சந்நியாசி என்பதைப் புரிந்துகொண்டு, அவரை வெளிப்படுத்தத் திட்டமிட்டார். அவர் தனது இனிய குரலில் ஸ்ரீ கிருஷ்ணரின் லீலையை விவரிக்கும் கீர்த்தனையைப் பாடத் தொடங்கினார். அந்த கீர்த்தனையைக் கேட்டவுடனேயே ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரி தரையில் விழுந்தார், அவருடைய கண்ணீரால் பூமி நனைந்தது. அங்கிருந்த பக்தர்கள் திகைத்துப்போயினர். “நாங்கள் இதுவரை இது போன்ற ஒரு வைஷ்ணவரைப் பார்த்ததில்லை” என்றனர்.
அத்வைத ஆச்சாரியார் அவரை மிக உறுதியாகத் தழுவிக்கொண்டார். இப்போது இவர் மாதவேந்திர பூரியின் மிக அன்பான சீடரான ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரி என்பதை அனைவரும் புரிந்து கொண்டனர். “ஹரி! ஹரி!” என்ற முழக்கங்கள் எழுந்தன.
ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரி சில நாட்கள் நவத்வீபத்தில் தங்கியிருந்தார். ஒரு நாள் நிமாய் பண்டிதர் பாடசாலையிலிருந்து வீட்டிற்குத் திரும்பிக்கொண்டிருந்தபோது, வழியில் தற்செயலாக ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரியைச் சந்தித்தார். சச்சி மாதாவின் மகனைப் பார்த்தபோது ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரி மெய்மறந்து போனார். “இவரிடம் ஒரு தெய்வீக அவதாரத்திற்குரிய அனைத்து அறிகுறிகளும் உள்ளன, மேலும் இவர் மிகவும் கம்பீரமாகத் தோன்றுகிறார்” என்று தனக்குள் நினைத்துக்கொண்டார்.
ஸ்ரீல ஈஸ்வர் பூரி விசாரித்தார், “ஓ அந்தணரே! உங்கள் பெயரை நான் தெரிந்து கொள்ளலாமா? நீங்கள் எங்கே வசிக்கிறீர்கள்? உங்கள் கையில் இருக்கும் அந்தச் சுவடி என்ன?” மஹாபிரபு மிகவும் பணிவாக தனது நமஸ்காரத்தைத் தெரிவித்தார். அவருடைய சீடர்களில் சிலர், “இவருடைய பெயர் நிமாய் பண்டிதர்” என்று பதிலளித்தனர். “நீங்கள்தான் அந்தப் பிரபலமான நிமாய் பண்டிதரா!” என்று ஆச்சரியத்துடன் கூறி, அவரைச் சந்தித்ததில் ஈஸ்வர் பூரி மிகவும் மகிழ்ச்சியடைந்தார். மஹாபிரபு முன்வந்து தலைவணங்கி, “ஸ்ரீபாதரே, தயவுசெய்து என்னுடன் என் வீட்டிற்கு வந்து மதிய உணவருந்தி என் விருந்தினராக இருக்க வேண்டும்” என்று பணிவாக வேண்டுகோள் விடுத்தார்.
“இவர் எவ்வளவு இனிமையான நடத்தையைக் கொண்டிருக்கிறார்!” என்று ஈஸ்வர் பூரி தனக்குள் நினைத்தார். மந்திரத்தால் கட்டுப்பட்டவர் போல, அவர் பண்டிதருடன் அமைதியாக அவரது வீட்டிற்குச் சென்றார். அங்கு சென்றதும், மஹாபிரபு தனிப்பட்ட முறையில் அவரது கால்களைக் கழுவினார். பூஜை அறையில், சச்சி மாதா பகவானுக்காகத் தயாரித்த பல்வேறு பதார்த்தங்களை நைவேத்தியம் செய்தார். பின்னர் மஹாபிரபு அந்தப் பிரசாதத்தை ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரிக்குப் பரிமாறினார், அதன் பிறகு அவர் உண்ட மீதமுள்ள பிரசாதத்தை (சேஷ பிரசாதம்) ஏற்றுக்கொண்டார். அதன்பின் அவர்கள் விஷ்ணு கிரகத்தில் (கோயிலில்) அமர்ந்து கிருஷ்ண கதைகளைப் பற்றி விவாதித்தனர், இதனால் இருவரும் தெய்வீக அன்பில் திளைத்தனர்.
ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரி ஸ்ரீ கோபிநாத ஆச்சாரியாரின் வீட்டில் தங்கியிருந்து, சில மாதங்கள் நவத்வீபத்தில் கழித்தார். தினமும் மஹாபிரபு அவரது தாமரைத் திருவடிகளைத் தரிசிக்க வருவார், அவ்வப்போது அவரை மதிய உணவிற்கு அழைப்பார். அந்த நேரத்தில் ஸ்ரீல கதாதர பண்டிதர் சிறுவனாக இருந்தார், ஈஸ்வர் பூரி அவர் மீது மிகுந்த அன்பு கொண்டிருந்தார். அவர் தான் இயற்றிய “ஸ்ரீ கிருஷ்ண லீலாம்ருதம்” என்ற நூலிலிருந்து அவருக்குக் கற்பிக்கத் தொடங்கினார்.
ஒரு மாலை வேளையில் மஹாபிரபு ஈஸ்வர் பூரியை வணங்க வந்தபோது, ஸ்ரீல பூரிபாதா அவரிடம், “நீர் ஒரு சிறந்த பண்டிதர். நான் ஸ்ரீ கிருஷ்ணரின் லீலைகளைப் பற்றி ஒரு சுவடியை எழுதியுள்ளேன். நீர் அதைக் கேட்டால், நான் அதை உமக்கு முன்னால் வாசிப்பேன், அதில் ஏதேனும் தவறுகள் இருந்தால் நீர் அதைத் திருத்தலாம். நீர் இதைச் செய்தால் நான் மிகவும் மகிழ்ச்சியடைவேன்” என்று கூறினார்.
மஹாபிரபு புன்னகையோடு பதிலளித்தார், “ஒரு பக்தர் பேசுவது ஸ்ரீ கிருஷ்ணராலேயே பேசப்படுவதாகும். இதில் யாரேனும் குற்றம் கண்டால், அவன் ஒரு பாவி. அவர் எந்தப் பாடல்களை இயற்றினாலும், நிச்சயமாக கிருஷ்ணர் அதில் மிகவும் மகிழ்ச்சியடைவார். பொருட்கள் எந்த மனநிலையில் அர்ப்பணிக்கப்படுகின்றனவோ, அதையே கிருஷ்ணர் பிரதானமாக ஏற்றுக்கொள்கிறார்.” ஈஸ்வர் பூரிக்கு இந்த வார்த்தைகள் அமுதத் துளிகள் போல இருந்தன, ஸ்ரீ நிமாய் பண்டிதர் ஒரு அசாதாரண நபர் என்பதை அவரால் புரிந்து கொள்ள முடிந்தது. நடியாவில் சில நாட்கள் கழித்த பிறகு, ஈஸ்வர் பூரி தனது புனித யாத்திரையைத் தொடர்ந்தார்.
இதற்கிடையில், மஹாபிரபு தனது கல்வி லீலைகளை முடிவுக்குக் கொண்டு வந்து, தனது உண்மையான சொரூபத்தை வெளிப்படுத்தவும், புனித நாமங்களை உச்சரிப்பதன் மூலம் இறை அன்பை விநியோகித்து யுக தர்மத்தை நிலைநாட்டவும் விரும்பினார். எனவே, அவர் தனது மறைந்த தந்தை மற்றும் முன்னோர்களுக்கு பிண்டம் வைப்பதற்காக கயாவுக்குச் சென்றார். அந்த நேரத்தில் ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரியும் கயாவில் இருந்தார். பல்வேறு புனிதத் தலங்களில் பிண்டம் அளித்த பிறகு, இறுதியாக அவர் ஸ்ரீ விஷ்ணுவின் தாமரை பாதச்சுவடுகள் இருக்கும் இடத்திற்கு வந்தார். தரிசனம் செய்து, அந்தத் தலத்தின் பெருமைகளைக் கேட்டபோது மஹாபிரபு மயங்கித் தரையில் விழுந்தார். இறைவனின் ஏற்பாட்டால், ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரி அந்தச் சமயத்தில் அங்கு வந்தார், என்ன நடந்தது என்பதை ஸ்ரீ சந்திரசேகர ஆச்சாரியாரிடமிருந்து அறிந்துகொண்டார். சிறிது நேரத்தில் மஹாபிரபுவுக்கு நினைவு திரும்பியது, ஈஸ்வர் பூரியைப் பார்த்ததும் அவர் எழுந்து வணங்கினார். ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரி அவரைத் தழுவிக்கொண்டார், இருவரும் ஒருவருக்கொருவர் சிந்திய அன்புக் கண்ணீரில் நனைந்தனர்.
மஹாபிரபு ஈஸ்வர் பூரியிடம், “உங்கள் தாமரைத் திருவடிகளைத் தரிசித்ததாலேயே எனது கயா பயணம் வெற்றிகரமானது. இந்த புனிதத் தலத்தில் ஒருவர் பிண்டம் அளித்தால், அவருடைய முன்னோர்கள் கரையேறுவார்கள். ஆனால் உங்களைத் தரிசிப்பதாலேயே, கோடிக்கணக்கான முன்னோர்கள் முக்தி பெறுகிறார்கள். எனவே, இந்த புனிதத் தீர்த்தத்தை விட உங்கள் இருப்பு மங்களகரமானது. அனைத்து புனிதத் தீர்த்தங்களும் உங்கள் தாமரைத் திருவடிகளின் தூசிக்காகப் பிரார்த்திக்கின்றன. ஆகையால், ஓ பூரிபாதா, ஜட வாழ்க்கையென்னும் பெருங்கடலைக் கடக்கவும், கிருஷ்ணரின் தாமரைத் திருவடிகளில் இருந்து வரும் அமுதத்தை எனக்குப் பருகச் செய்யவும் நான் உங்கள் தாமரைத் திருவடிகளில் பிரார்த்திக்கிறேன்” என்று கூறினார்.
ஸ்ரீல ஈஸ்வர் பூரி பதிலளித்தார், “பண்டித்ஜி, தயவுசெய்து கேளுங்கள், நீர் முழுமுதற் கடவுளின் அவதாரம் என்பதை நான் புரிந்து கொண்டேன். இன்று காலையில் நான் ஒரு சுபமான கனவைக் கண்டேன், இப்போது அது நனவாகியுள்ளது. நவத்வீபத்தில் உம்மைப் பார்த்த முதல் நாளிலிருந்தே, நான் எப்போதும் உம்மைப் பற்றியே நினைத்துக் கொண்டிருக்கிறேன். கிருஷ்ணரைப் பார்ப்பதால் எனக்கு எவ்வளவு மகிழ்ச்சி கிடைக்குமோ, அதே அளவு மகிழ்ச்சி உம்மைப் பார்ப்பதால் எனக்குக் கிடைக்கிறது.”
இதைக் கேட்ட மஹாபிரபு தலைவணங்கி, புன்னகையோடு, “இது என் பெரும் பாக்கியம்” என்று பதிலளித்தார்.
மற்றொரு நாள் மஹாபிரபு ஸ்ரீ ஈஸ்வர் பூரியை அணுகி, தனக்கு தெய்வீக மந்திர தீட்சை அளிக்குமாறு கேட்டுக்கொண்டார். “இந்தத் தீட்சையை எதிர்நோக்கி என் மனம் மிகவும் அமைதியற்று இருக்கிறது.” ஸ்ரீல பூரிபாதா மிகுந்த மகிழ்ச்சியுடன், “மந்திரத்தைப் பற்றி என்ன சொல்வது, உமக்காக என் உயிரையே கொடுக்க நான் தயாராக இருக்கிறேன்” என்று பதிலளித்தார். [C. B. Adi 17.10]
அதன்பிறகு ஸ்ரீல ஈஸ்வர் பூரி மஹாபிரபுவுக்கு தெய்வீக மந்திர தீட்சை அளித்தார்.
ஒரு நாள் காலை ஸ்ரீல ஈஸ்வர் பூரி மஹாபிரபு தங்கியிருந்த இடத்திற்கு வந்தார். அவரைப் பார்த்ததில் மஹாபிரபு மிகவும் மகிழ்ச்சியடைந்தார், அவரை வணங்கிய பிறகு மதிய உணவிற்கு இருக்குமாறு அழைத்தார். ஈஸ்வர் பூரி, “உம் கையால் சமைக்கப்பட்ட உணவை ஏற்பது எனக்குப் பெரும் பாக்கியம்” என்று பதிலளித்தார். மஹாபிரபுவே சமைத்து, பின்னர் மிகுந்த கவனத்துடன் தனது குருவுக்குப் பிரசாதம் பரிமாறினார். அதன்பிறகு அவர் சந்தனத்தைப் பூசி, பூமாலை அணிவித்தார். இவ்வாறு முழுமுதற் கடவுளே ஒரு குருவுக்கு எவ்வாறு சேவை செய்ய வேண்டும் என்பதைக் கற்பித்தார். மகத்தான பக்தர்களுக்குச் சேவை செய்யாமல், இறை அன்பைப் பெறுவது சாத்தியமில்லை. குரு சேவையே பக்திக்கு வாசல்.
கயாவிலிருந்து திரும்பும் வழியில், மஹாபிரபு தனது குருவின் பிறந்த இடமான குமார்ஹட்டா வழியாக வந்தார். அங்கு பரவசத்தில் தரையில் உருளத் தொடங்கினார், அவருடைய கண்ணீரால் நிலம் ஈரமானது. இறுதியாக அவர் அந்தப் புனிதத் தலத்திலிருந்து சிறிது மண்ணை எடுத்துத் தனது மேலங்கியில் கட்டிக்கொண்டு, “இந்த மண் என் உயிரைப் போல எனக்குப் பிரியமானது” என்று கூறிவிட்டு, நவத்வீபத்திற்குப் புறப்பட்டார்.
ஸ்ரீல ஈஸ்வர் பூரியின் பிறந்த இடம் தற்போதைய ஹல்யாஹோர் நகரில் அமைந்துள்ளது. இது சீல்டா-கிருஷ்ணநகர் பாதையில் உள்ள காஞ்ச்ரா-பாரா ரயில் நிலையத்திற்கு அருகில் உள்ளது. காஞ்ச்ரா-பாரா நிலையத்தில் இறங்கி, ரிக்ஷா மூலம் சைதன்ய தோஹாவிற்குச் செல்ல வேண்டும். ‘தோஹா’ என்றால் குளம் என்று பொருள். சைதன்ய மஹாபிரபுவின் வழியைப் பின்பற்றி, அவருடைய பக்தர்கள் பலர் இங்கு வந்து ஸ்ரீல ஈஸ்வர் பூரியின் பிறந்த இடத்திலிருந்து மண்ணைச் சேகரித்ததால் இந்தக் குளம் உருவானது.
அதன்பிறகு மஹாபிரபு சந்நியாசம் ஏற்றுக்கொண்டார் மற்றும் தனது தாயின் உத்தரவின் பேரில் ஜெகன்னாத பூரியில் வசிக்க வந்தார். இந்த நேரத்தில் ஈஸ்வர் பூரி இவ்வுலகை விட்டுச் சென்றிருந்தார். அவர் தனது இரண்டு சீடர்களான ஸ்ரீ கோவிந்தா மற்றும் காசிஸ்வர் பிரம்மச்சாரியை நீலாச்சலத்தில் இறைவனுக்குச் சேவை செய்வதற்காக அனுப்பினார்.